काठमाडौं । नेपाल–चीन व्यापारको महत्वपूर्ण स्थलमार्ग तातोपानी नाका सञ्चालनमा ढिलाइ भइरहेका बेला नेपालतर्फको सडकलाई कारण देखाउने चिनियाँ पक्षको तर्कमाथि प्रश्न उठेको छ ।

सडक डिभिजन कार्यालय, चरिकोटका प्रमुख इन्जिनियर नारायणदत्त भण्डारीका अनुसार तातोपानी नाका सञ्चालन गर्न नेपालतर्फको सडकमा अहिले ठूलो अवरोध छैन। केही स्थानमा सामान्य मर्मत तथा सुधार आवश्यक भए पनि त्यसकै कारण सवारी आवागमन रोक्नुपर्ने अवस्था नरहेको उनले बताएका छन्।

आवश्यक मर्मत तथा सुधारका काम छोटो समयमै सम्पन्न गर्न सकिने उनको भनाइ छ। यसले नाका सञ्चालनमा भइरहेको ढिलाइको वास्तविक कारणबारे थप प्रश्न उठाएको छ।

यदि नेपालतर्फको सडक सवारी सञ्चालनका लागि योग्य अवस्थामा छ भने नाका पूर्ण रूपमा सञ्चालन हुन अझै के कुराले रोकिरहेको छ भन्ने विषयमा चिनियाँ पक्षबाट स्पष्ट जानकारी आउनुपर्ने देखिन्छ।

तातोपानी नाका अरनिको राजमार्ग हुँदै काठमाडौंलाई चीनको तिब्बतसँग जोड्ने नेपालको पुरानो तथा महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग हो। तर पहिरो, बाढी, नदी कटान र सडक क्षतिका कारण यो मार्ग पटक–पटक अवरुद्ध हुँदै आएको छ।

पछिल्लो समय नेपाली पक्षले सडक मर्मत, पहिरो हटाउने तथा आवश्यक संरचना सुधारका लागि उपकरण परिचालन गर्दै आएको छ। विगतमा कोदारी क्षेत्रमा ठूलो पहिरो जाँदा समेत डोजर, एक्साभेटर, लोडर र टिपर परिचालन गरी सडक खुलाइएको थियो।

चीनतर्फ रोकिएका सामानको असर

तातोपानी नाका लामो समय अवरुद्ध हुँदा नेपाल–चीन व्यापारमा प्रत्यक्ष असर पर्छ। चीनबाट नेपालतर्फ आउँदै गरेका कन्टेनर रोकिँदा व्यापारीको ढुवानी तथा भण्डारण लागत बढ्ने गर्छ।

दशैंजस्ता ठूला चाडपर्वको पूर्वसन्ध्यामा नाका अवरुद्ध हुँदा कपडा, जुत्ता, विद्युतीय सामग्री, मेसिनरी तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको आपूर्तिमा समेत असर पर्न सक्छ। यसको प्रभाव अन्ततः बजार मूल्यमा देखिन सक्ने व्यवसायीहरूको चिन्ता रहन्छ।

‘सडक समस्या’ भए प्राविधिक आधार सार्वजनिक गर्नुपर्ने

चिनियाँ पक्षले सडक सुरक्षालाई नाका सञ्चालनमा अवरोधको कारण मानेको हो भने कुन स्थानमा समस्या छ, कस्तो जोखिम देखिएको छ र नाका खोल्न कुन मापदण्ड पूरा गर्नुपर्ने हो भन्ने स्पष्ट गर्नुपर्ने देखिन्छ।

यसरी प्राविधिक आधार सार्वजनिक भएमा नाका सञ्चालनसम्बन्धी विवादलाई तथ्यमा आधारित ढंगले समाधान गर्न सहज हुनेछ ।

तातोपानी मार्गको समस्या अहिलेको मात्र होइन। प्राकृतिक विपत्तिका कारण पटक–पटक सडक अवरुद्ध हुँदै आएको छ। त्यसैले नेपाल–चीनबीच सीमा नाका सञ्चालन, आपतकालीन व्यवस्थापन र पूर्वाधार मर्मतका लागि दीर्घकालीन तथा स्पष्ट संयन्त्र आवश्यक देखिन्छ।

नेपालका लागि तातोपानी एउटा सीमा नाका मात्र नभई राष्ट्रिय व्यापार र आपूर्ति प्रणालीसँग जोडिएको महत्वपूर्ण मार्ग हो। त्यसैले यसको सञ्चालनलाई पूर्वानुमानयोग्य बनाउन नेपालले चीनसँग स्पष्ट सञ्चालन प्रोटोकल तथा नाका बन्द र पुनः सञ्चालनसम्बन्धी मापदण्डमा थप छलफल गर्नुपर्ने देखिन्छ।

साथै, तातोपानीसँगै रसुवागढी र कोरला नाकाको पूर्वाधार विकास र वैकल्पिक व्यापारिक मार्ग विस्तारलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। एउटै नाकामा अत्यधिक निर्भर हुँदा प्राकृतिक विपत्ति वा सीमा व्यवस्थापनसम्बन्धी निर्णयले नेपालको आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो असर पार्न सक्छ।

नेपालतर्फको सडक सञ्चालनयोग्य अवस्थामा रहेको हो भने तातोपानी नाका सञ्चालनमा थप ढिलाइको कारण के हो भन्ने प्रश्न अहिले मुख्य बनेको छ। सडक नै समस्या हो भने त्यसको स्पष्ट प्राविधिक विवरण, र समस्या समाधान भइसकेको हो भने नाका सञ्चालनमा भइरहेको ढिलाइको कारण चिनियाँ पक्षबाट स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ।