×

Live on

रेडियो अर्थ सरोकार

Listen to live radio.

मधेश आन्दोलन अब नगदमा सम्झौता हुन्छ

GLOBAL IME BANK

मधेश आन्दोलन अब नगदमा सम्झौता हुन्छ

२७ आश्विन २०७२, बुधबार

पढ्न लाग्ने समय: ६ मिनेटभन्दा कम

मधेश आन्दोलन कहाँ पुग्यो ?

तराई मधेसमा जारी आन्दोलन निर्णायक बिन्दूमा पुग्दैछ । हामी अत्यन्तै उत्साहित छौँ कि तराई मधेसका जनताले मात्रै होइन्, समग्र हिमाल पहाड र तराईका जनताले हाम्रो माग र आन्दोलनलाई सहयोग र समर्थन गरेका छन् ।

यहाँहरुले सरकारसँग पनि वार्ता गरिरहनुभएको छ, वार्ता के भइरहेको छ ?

वार्ता के हुने भन्ने कुरा सरकारको हातमा छ । सरकारले कति दिन आन्दोलन गराउने भन्ने उसैको हातमा छ । हाम्रो माग सम्बोधन भए हामी तत्काल आन्दोलन स्थगित गर्न तयार छौं ।

सरकारले त यहाँहरुको माग पूरा भइसक्यो भन्छ त ?

यो सरासर झुट हो । सरकार झुटको खेती गरिरहेको छ । हाम्रो मागलाई सम्बोधन गर्नुको साटो बेवास्ता गर्ने काम भएको छ । अधिकार प्राप्तिको लागि पहाडी जिल्लामा आन्दोलन गर्दा विना वार्ता तत्काल सम्बोधन गर्ने तराई मधेसमा यत्तिका दिनसम्म आन्दोलन चलिरहेको छ । तराई ठप्प छ । ४० जनाले अधिकार प्राप्तिको लागि गरेको आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका छन् । हजारौं अहिले घाईते छन् । यस्तो अवस्थामा सरकार काठमाडौंबाटै चिच्चाउँदैछ । खै सरकारका प्रतिनिधि तराईमा आएर वस्तुस्थिति बुझेको ? काठमाडौंमा बसेर शासकहरुले आन्दोलनलाई नजरअन्दाज गरिरहेका छन् । यो सरासर गलत हो । जत्ति धेरै आन्दोलन लम्बिन्छ त्यति नै सरकारलाई क्षति हुन्छ ।

यहाँ त नेपाल सरकारको मन्त्री भइसकेको व्यक्ति, अहिले पनि तपाई सरकारको मन्त्री भएको भए कसरी तराई मधेसको आन्दोलनलाई सम्बोधन गर्नुहुन्थ्यो ?

म अहिले सरकारमा भएको भए विवेकपूर्ण ढंगले तराई मधेस पहाड हिमालको असन्तुष्टिलाई सम्बोधन गर्न पहल गर्थेँ । अहिले सरकारका मन्त्रीहरु मुलुकमा उठेका असन्तुष्टिलाई साम्य पार्नुको साटो झन् भड्काउने काम गरिरहेका छन् । सरकार र त्यसका मन्त्रीहरु गैरजिम्मेवार ढंगले प्रस्तुत भइरहेका छन् । मुलुकमा अधिकार प्राप्तिको लागि धेरै राजनीतिक तथा सामाजिक आन्दोलन भए । उत्कृष्ट भनिएको ०४६ सालको संविधान जारी भएपछि पनि मुलुकमा असन्तुष्टि पैदा भयो । प्रचण्ड नेतृत्वको जनयुद्ध, ०६२।०६३ को जनआन्दोलन, मधेस आन्दोलन के को लागि थियो त ? ती सबै पीछडा वर्ग, सीमान्तकृत, अल्पसंख्यक र गरिबकै अधिकार प्राप्तिकै लागि भएका हुन् । आन्दोलन किन हुन्छ सबैलाई थाहै छ, आन्दोलन हेपिएपछि, दबिएपछि हुन्छ । अहिले हाम्रो आन्दोलन संविधानमा सबैको अधिकार सुनिश्चित होस् भनेर हो ।

    सिडिओ, एसपीले हाम्रो आन्दोलनबाट डराएर अत्यन्तै निकृष्ट काम गरे । प्रशासनले जड्हया, लफंगा, पेचाडे, गुण्डाहरुलाई विभिन्न प्रलोभनमा पारी मधेसीहरुको आन्दोलनमा घुसपैठ गराई विथोल्ने काम गरे । यसको प्रतिफल यहांको प्रशासनलाई अत्यन्तै महंगो सावित हुनेछ ।

त्यसो भए सरकारले के गर्यो भने आन्दोलन टुंगिन्छ ?

सरकार चलाउने मान्छेको मानसिकता परिवर्तन हुनु पर्दछ । तराई मधेसका, हिमाल पहाडका जनतालाई हेर्ने दृष्टिकोण बराबर हुनुपर्दछ । व्यबहार विभेदपूर्ण हुनु भएन । र, मुख्य कुरा विगतमा भएका सम्झौता कार्यन्वयन हुनुपर्छ । स्वर्गीय गिरिजाप्रसाद कोइराला, पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड, माधव नेपालले मधेसी मोर्चासँग गरेको ८ बुँदे सम्झौता र २२ बुँदें सहमति अक्षरशः पालना हुनुपर्छ । धेरैलाई भ्रम छ, हामीले नयाँ नयाँ माग तेर्साएर आन्दोलन गर्याँ भन्ने, त्यो होइन । हामीले कुनै नयँ माग राखेका छैनौ । हामीले केबल यत्ति भनेका छौं हामीसँग गरिएका सम्झौता र सहमति कार्यान्वयन हुनुपर्दछ । ०६३।०६४ मा ५० जना शहिदहरुको रगतले सिंचित भई प्राप्त भएको उपलब्धीलाई संस्थागत गर्न किन हिच्किचाहट गरिएको छ । अहिले त्यहि उपलब्धी जुन सम्झौताको रुपमा थियो, त्यसलाई संविधानमा समेटियोस भन्ने मात्रै हो । प्राप्त उपलब्धीलाई संस्थागत गर्न अहिले ४० जना बढीले सहादत प्राप्त गरिसके । यो सरकारले के हेरिरहेको छ । म सरकार, सम्झौताका साक्षी प्रचण्ड, माधवलाई प्रश्न गर्न चाहन्छु कि सम्झौता र सहमति कार्यान्वयन गराउन कत्ति मान्छेले ज्यान दिनुपर्ने हो ?

तराई मधेसका जनता विगत डेढ महिनादेखि निषेधीत क्षेत्रमा जीवनयापन गरिरहेका छन् । यसको मुख्य दोषी तपार्इँहरु होइन र ?

जनताले स्वीकार नगरिकनै जबरजस्ती कर्फ्यु र निषेधाज्ञा लगाएर संविधान घोषणा गरियो । संविधान बारम्बार बनाउने कुरा होइन् । म पनि ०६४ सालको संविधानसभा सदस्य थिएँ । त्यतिबेला सकिएन अहिले बल्लतल्ल संविधान बन्दै थियो । संविधान मूलुकको मूल कानुन हो । देशको मुल कानुन बनाउने सबालमा एकपक्षीय ढंगले पेलेर जान खोज्नु गलत हो । यदि यस्तै संविधान बनाउनु थियो भने ८, ९ वर्ष सम्म किन अरबौं रुपैयाँ खर्चेर सभासद पालेको त ? यो देश ३ जना नेताको पेवा त होइन । जनतालाई बन्धक बनाएर, सभासदलाई निरीह बनाएर, मधेसमा प्रहरी सेना परिचालन गरेर संविधान ल्याएपछि के गर्ने ? ७ दशकदेखिको नेपाली जनताको संविधानसभाबाट संविधान प्राप्त गर्ने सपनामाथि तुषारापात गर्दै ३ जना नेताको स्वार्थ केन्द्रित संविधान जारी हुनुले सबै नेपालीलाई दुखित बनाएको छ ।

प्रसंग बदलौं, यहाँले रुपन्देहीमा जारी आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहनु भएको छ । यहाँका जनताको सहभागीता र सहयोग त खासै देखिदैन नि ?

तराई मधेसका जनताको अधिकारको लागि भएको आन्दोलनमा मधेस तराईका जनताको सहभागिता र सहयोग नहुने हो भने एकदिन पनि यो आन्दोलन चल्न सक्दैन । यतिका दिनदेखि भएको आन्दोलनमा तराई मधेसका सबै जनताको सहभागीता रहेको छ । हामीले आन्दोलनको नेतृत्व मात्रै गरेका हौं । आन्दोलन तराई मधेसका जनताको लागि हो । त्यसैले आफ्नो अधिकार प्राप्तीको लागि भइरहेको आन्दोलनमा यहाँका सबै समुदायको सक्रिय सहभागिता भएको मैले अनुभुति गरेको छु ।

तपाईले आन्दोलनमा जनताको सक्रिय सहभागिता छ भन्दै गर्दा भैरहवा बेलहियाका स्थानियले मधेसी मोर्चाको प्रतिकार नै गरे नि होइन र ?

प्रतिकार होइन, हाम्रो आन्दोलनलाई विथोल्न राज्यको निकायले चूल्ठे मुन्द्रे प्रयोग गरेको हो । यहाँको स्थानिय सिडिओ, एसपीले हाम्रो आन्दोलनबाट डराएर अत्यन्तै निकृष्ट काम गरे । प्रशासनले जड्हया, लफंगा, पेचाडे, गुण्डाहरुलाई विभिन्न प्रलोभनमा पारी मधेसीहरुको आन्दोलनमा घुसपैठ गराई विथोल्ने काम गरे । यसको प्रतिफल यहांको प्रशासनलाई अत्यन्तै महंगो सावित हुनेछ । हामीले यहीँकै जनताको संवैधानिक हक अधिकारको सूनिश्चिताको लागी आन्दोलन गरिरहँदा यहाँका जनताले प्रतिकार गरे भनेर भन्न त के सोच्न पनि सकिन्न । भैरहवा बेलहियामा प्रतिकारको नाममा जे जस्ता हर्कत भए ती सबै प्रशासनको योजनामा भएका नियोजीत हतकण्डा हो ।

देशभर दशगजा केन्द्रित आन्दोलन भइरहँदा बेलहिया सुनौली दसगजामा त्यत्ति प्रभावकारी हुन सकेन नि ?

त्यसमा हाम्रो पनि कमजोरी होला । हामीले रियलाईज पनि गरेका र्छौ अब शसक्त बनाउदैं छौं । हाम्रो आन्दोलन जारी छ ।

यहाँहरुले भारतीय भूमिको प्रयोग गरी नेपालतर्फ ढुंगामुढा पनि बर्साउनु भयो भन्ने आरोप छ नि ?

यो सरासर गलत हो । हाम्रोविरुद्ध फैलाइएको भ्रम हो । नेपाल र नेपालीको लागि गरिएको आन्दोलनमा हामीले किन अन्य देशको भूमि प्रयोग गर्ने । हामी दशगजा केन्द्रित आन्दोलन गरिरहको छौं । रोटीबेटीको सम्बन्ध भएको नेपाल भारत खुल्ला सीमाको दसगजा केन्द्रित आन्दोलन गर्दा थोरै यता उता होला ।

तपाईँहरुको आन्दोलनमा भारतीय सहयोग कत्तिको छ ?

मुलुकका हरेक आन्दोलनमा भारतीय सहयोग रहेको इतिहासले प्रमाणित गरेको छ । प्रचण्ड नेतृत्वको जनयुद्ध, गिरिजाप्रसाद नेतृत्वको ०६२।०६३ आन्दोलन मात्रै होइन, पञ्चायतविरुद्धको आन्दोलन, ००७ सालको प्रजातन्त्र प्राप्तिको लागि भएको आन्दोलन सबैमा भारतीय सहयोग रह्यो । माओवादीहरुलाई शान्तिप्रक्रियामा ल्याउन भएको १२ बुँदे दिल्ली सम्झौतामा भारतीय सहयोग रहनु राम्रो हुने अनि अहिले तराई मधेस आन्दोलनमा सहयोग चाहिं नराम्रो ?

    हामी दलहरुसंग नगदको सम्झौता गर्न चाहन्छौं । उधारो सम्झौता गर्दा हिजो गिरिजाप्रसादसँग गरेको सम्झौता कार्यान्वयन उनकै कार्यकर्ताले अस्वीकार गरिरहेका छन् ।

आन्दोलनको क्रममा रुपन्देहीका ९ जना र देशभर ४० जनाले ज्यान गुमाउँदा समेत आन्दोलनको गन्तब्य स्पष्ट छैन नि ?

आन्दोलनको गन्तब्य स्पष्ट छ । हामीले जारी भएको संविधानमा तराई मधेशका माग र मुद्धालाई संशोधन गरेर भएपनि सम्बोधन गर्नुपर्दछ भनेका छौं । संविधान त जारी भईसक्यो अब संशोधन प्रक्रिया बाँकी छ । यसैले संशोधनमार्फत तत्काल तराई मधेशका मुद्धालाई संवैधानिक रुपमा स्थापित गरिनुपर्दछ । तराई मधेसको अधिकार प्राप्तिका लागि सहादत प्राप्त गरेका शहिदको रगतले पनि त्यही सन्देश दिएको छ । गृहमन्त्री र स्थानीय प्रशासनको ज्यादतीको कारण शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा हस्तक्षेप गरी निहत्था जनताको हत्या गरियो । सोझासाझा तराई मधेसका जनताको रगतले ती शासकलाई एक दिन अवश्य पोल्छ ।

यसको मतलब संविधान संशोधनमार्फत माग पूरा भए पनि हुन्छ भन्नु भएको ?

संविधान त जारी भईसक्यो । अब विकल्प त खोज्नै पर्यो । अबको विकल्प भनेको जारी भएको संविधानमा संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाको मागलाई संशोधनमार्फत सम्बोधन गरिनुपर्दछ । त्यसको लागी हामी दलहरुसंग नगदको सम्झौता गर्न चाहन्छौं । उधारो सम्झौता गर्दा हिजो गिरिजाप्रसादसँग गरेको सम्झौता कार्यान्वयन उनकै कार्यकर्ताले अस्वीकार गरिरहेका छन् । यसको अतिरिक्त तत्काल तराईमा परिचालित सेना फिर्ता बोलाउनु पर्दछ । निषेधित क्षेत्र र कर्फ्यु तत्काल हटाउनु पर्दछ । हामी वार्ता र छलफलविरोधी पटक्कै होइनौं । हामी जनताको लागि गरेको आन्दोलन जनताले अधिकार नपाएसम्म जारी राख्छौं ।

प्रस्तुतिः नरेश केसी, भैरहवा

Hamro Parto AD
NMB BANK
TRITON COLLEGE

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सिफारिस: