काठमाडौँ । भारतले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र डिजिटल सेवाको क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति गर्दै विश्वव्यापी ध्यान आकर्षित गरिरहेको छ । हालै आयोजित एआई सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरू र त्यसपछिका व्यवसायिक पहलहरूले भारतमा प्रविधि-आधारित अर्थतन्त्र तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको संकेत दिएका छन् । प्रविधि कम्पनीहरू केवल छलफलमा सीमित नभई एआईलाई प्रत्यक्ष व्यापारिक प्रयोगमा ल्याउन थालेका छन्, जसले आर्थिक गतिविधिलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ ।

विशेषगरी डिजिटल सेवा, डेटा विश्लेषण, स्वचालन (automation) र स्टार्टअप इकोसिस्टममा भारतले तीव्र गति लिएको छ। यसले भारतलाई केवल सेवा प्रदायक देशबाट नवप्रवर्तनको केन्द्रका रूपमा रूपान्तरण गरिरहेको देखिन्छ । एआई-आधारित समाधानहरू बैंकिङ, स्वास्थ्य, शिक्षा र उद्योग क्षेत्रमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन थालेपछि उत्पादकता र दक्षता दुवै बढ्दै गएको छ ।

नेपालका लागि भारतको यो प्रविधिगत उछाल अत्यन्तै महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा देखिएको छ । नेपालका युवा जनशक्ति, विशेषगरी सूचना प्रविधिमा संलग्न जनशक्ति, भारतसँग सहकार्य गर्दै नयाँ रोजगारी र सीप विकासका अवसर प्राप्त गर्न सक्छन् । फ्रीलान्सिङ, आउटसोर्सिङ, सफ्टवेयर विकास र डिजिटल सेवामा नेपालले भारतसँग जोडिएर ठूलो बजारमा प्रवेश गर्ने सम्भावना रहेको छ ।

अर्कोतर्फ, भारतको डिजिटल पूर्वाधार र नीति अनुभवले नेपाललाई आफ्नै डिजिटल अर्थतन्त्र विकास गर्न मार्गदर्शन प्रदान गर्न सक्छ । यदि नेपालले डिजिटल शिक्षा, स्टार्टअप प्रवर्द्धन, प्रविधि-मैत्री नीति र लगानी वातावरणमा सुधार गर्न सकेमा एआई र डिजिटल सेवाको क्षेत्रमा तीव्र प्रगति गर्न सकिने देखिन्छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालले अब पारम्परिक अर्थतन्त्रमा मात्र निर्भर नभई डिजिटल र ज्ञान–आधारित अर्थतन्त्रतर्फ ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने समय आएको छ । भारतसँग सहकार्य गर्दै प्रविधि हस्तान्तरण, सीप विकास र लगानी आकर्षणमा जोड दिन सके नेपालले युवाहरूका लागि नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सक्छ ।

यसरी, भारतमा भइरहेको एआई र डिजिटल सेवाको तीव्र विकास नेपालका लागि केवल प्रेरणा मात्र नभई ठोस अवसरका रूपमा देखा परेको छ । सही रणनीति र सहकार्यमार्फत नेपालले रोजगारी सिर्जना, नवप्रवर्तन प्रवर्द्धन र आर्थिक रूपान्तरणमा महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गर्न सक्ने सम्भावना प्रबल देखिएको छ ।